Typ osobowości: czujny

Osoby o czujnym typie osobowości:

• są bardzo niezależne, kierują się własnym zdaniem i osądem, z łatwością podejmują decyzje, potrafią się o siebie zatroszczyć,
• zachowują się z dużą ostrożnością w kontaktach z innymi ludźmi, nim się z kimś zwiążą starają się zdobyć jak najwięcej informacji na temat tej osoby,
• są bardzo uważne i spostrzegawcze, wychwytują różne subtelności pojawiające się w życiu, w trakcie rozmowy,
• potrafią konfrontować się z różnymi przeciwnościami, szczególnie gdy mają poczucie, że zostały zaatakowane,
• krytykę skierowaną pod ich adresem przyjmują bardzo poważnie, nie doznając przy tym uczucia zagrożenia,
• istotnymi dla nich wartościami jest wierność i lojalność, są w stanie wiele zrobić aby na nie zasłużyć.

O ile cechy te są obecne w umiarkowanym stopniu, to w żaden sposób takiej osobie nie muszą przeszkadzać w szczęśliwym życiu a wręcz w wielu okolicznościach mogą stanowić atut, który odpowiednio wykorzystany może przyczynić się do sukcesów życiowych.

Zaburzenie osobowości: paranoidalne

Dopiero gdy cechy typu osobowości stają się w groteskowy sposób przesadzone, sztywne, uporczywe, nie ma możliwości zmiany sposobu działania to cierpi z ich powodu zarówno taka osoba jak i jej otoczenie.

Poniższy link prowadzi do artykułu zawierającego odpowiedzi na często zadawane pytania odnośnie leczenia zaburzeń osobowości więcej na temat leczenia zaburzeń osobowości.

Według DSM IV aby rozpoznać paranoidalne zaburzenie osobowości osoba powinna spełniać co najmniej cztery z poniższych kryteriów:

• podejrzewa, że inni ją oszukują i wykorzystują, chociaż nie ma to wystarczającego uzasadnienia w rzeczywistości,
• bardzo skupia się na nieuzasadnionych podejrzeniach dotyczących lojalności innych osób,
• niechętnie się zwierza w obawie przed złośliwym wykorzystaniem tej wiedzy przeciwko niej,
• doszukuje się ukrytych znaczeń w zwykłych wydarzeniach, interpretuje je jako skierowane przeciwko sobie,
• nie potrafi wybaczać, uczucia urazy mają trwały charakter,
• widzi ataki na siebie tam gdzie inni tego nie widzą, reaguje wściekłością i kontratakiem,
• pomimo braku podstaw w rzeczywistości stale podejrzewa swojego partnera, małżonka o niewierność.

Jedną z metod leczenia w przypadku zaburzenia osobowości paranoidalnego jest psychoterapia indywidualna w modalności psychoanalitycznej.

Theodore Millon i Roger Davis w "Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie" dokonuje dalej idącego rozróżnienia tego rodzaju osobowości na "zatwardziałą", "fanatyczną", "zrzędliwą", "złośliwą" i "wyizolowaną".

Wiąże się to z tym, że w realnym świecie raczej nie ma się do czynienia z osobami o jednym typie osobowości i cechach z tym jednym rodzajem osobowości związanych, najczęściej jest to mieszanina różnego rodzaju cech, z pewnymi dominującymi aspektami, wyróżniającymi się na tle pozostałych.

I tak osobowość paranoiczna z domieszką cech osobowości kompulsywno-obsesyjnej została nazwana "zatwardziałą", z domieszką cech osobowości narcystycznej została nazwana "fanatyczną", z domieszką cech osobowości bierno-agresywnej "zrzędliwą" z domieszką cech osobowości sadystycznej "złośliwą" a z domieszką cech osobowości unikającej "wyizolowaną".

Poniżej można znaleźć więcej informacji na temat tych odmian osobowości paranoicznej.

"Zatwardziała"

• ze znaczącym udziałem cech osobowości kompulsywno-obsesyjnej
• taka osoba stara się korzystać z norm i zasad obecnych w świecie zewnętrznym jednakże często właśnie poprzez nieadekwatne korzystanie z systemów norm i zasad atakuje innych np: może bezzasadnie pozwać kogoś do sądu,
• takie osoby w zauważalny sposób są podobne do kompulsywno - obsesyjnych przez swoją sztywność, upór, perfekcjonizm, niezdolność do korzystania z poczucia humoru, nieadekwatne przywiązanie do obowiązujących zasad i reguł,
• są pełne pogardy dla ludzkiej słabości, braku dyscypliny, niewystarczającego uporządkowania,
• w porównaniu do innych podtypów osobowości paranoicznej z większą częstotliwością przeżywa wyrzuty sumienia, częściej doświadcza lęku przed zemstą,
• w odróżnieniu od osobowości kompulsywno-obsesyjnej nie widzi możliwości aby podporządkowywać się jakiemukolwiek autorytetowi nie znosi zależności, sytuacji, które z jej perspektywy zagrażają jej autonomii.

"Fanatyczna"

• ze znaczącym udziałem cech osobowości narcystycznej
• wielkościowa tożsamość np.: w zakresie przekonania, że potrafią rozwiązywać różnego rodzaju społeczne problemy, wyposażają samych siebie w zdolności i możliwości, które nie mają pokrycia w świecie realnym, są niczym więcej jak iluzją
• iluzją, jaką tworzą aby przedstawić się jako natchnionego przywódcę, "świętego", czy też geniusza,
• jest to specyficzny nieprawdziwy świat, w którym się chronią aby ratować się przed bólem psychicznym związanym ze swoim niskim poczuciem wartości, powstającym w obliczu percepcji swoich realnych możliwości osadzonych w realnym świecie,
• aby chronić się przed bólem psychicznym związanym z doświadczaniem swojego niskiego poczucia wartości są gotowi bronić produkowanych przez siebie iluzji przede wszystkim za pomocą "świętego oburzenia", projekcji, poczucia własnej omnipotencji,
• w miarę jak upływa czas, nierzadko głównym sposobem, z którego korzystają, aby poradzić sobie ze swoim niskim poczuciem poczuciem wartości są różnego rodzaju urojenia wielkościowe.

"Zrzędliwa"

• ze znaczącą domieszką cech osobowości bierno-agresywnej
• ktoś taki ma bardzo dużą trudność w utrzymaniu dobrych relacji z bliskimi,
• paranoiczna projekcja potęguje szereg aspektów osobowości bierno-agresywnej dając w efekcie kogoś, kto ciągle ma poczucie krzywdy, jest nieustępliwy, skory do kłótni, ponurak, z upodobaniem stara się "znaleźć dziurę w całym", wszystkim wszystkiego zazdrości,
• często obiektem oskarżeń różnego rodzaju stają się bliskie osoby,
• eskalujące poczucie krzywdy nierzadko prowadzi do pojawienia się narastającej złości, mściwych zachowań wobec urojonych krzywdzicieli,
• zdarzają się takim osobom urojenia oparte na projekcji własnego pożądania seksualnego.

"Złośliwa"

• ze znaczącą domieszką cech osobowości sadystycznej
• często poświęca swój czas na zastanawianie się nad tym, co złego i krzywdzącego zrobili jej inni ludzie,
• ze wszystkich swoich sił stara się nie dopuścić do sytuacji, w której inne osoby mogłyby mieć na nią jakiś wpływ, usilnie czy to potrzebne i adekwatne, czy też nie, broni swojej autonomii,
• za wszelką cenę stara się zemścić na osobach, od których doznała zarówno realnych jak i wyimaginowanych krzywd,
• jedną z zasad kierujących jej życiem jest aktywne dążenie do zdobycia władzy nad innymi - za pomocą czego broni się przed swoim lękiem, że inne osoby zdobędą władzę i kontrolę nad nią,
• podtrzymuje swój stan wojowniczego pobudzenia, nieustannie gotowa do konfrontacji,
• często widzi osoby w swoim otoczeniu jako z premedytacją dążące do zdobycia nad nią kontroli, zniszczenia jej poczucia wartości.

"Wyizolowana"

• ze znaczącą domieszką cech osobowości unikającej,
• taka osoba w specyficzny sposób odwraca się od świata realnego starając się chronić swoją autonomię przed wpływem innych ludzi aby mieć pewność, że polega tylko i wyłącznie na swoich przemyśleniach, jest to ścieżka, która grozi stopniowym narastaniem trudności w odróżnianiu tego co realne a co nie,
• jest bardzo podatna na zranienie, nieustannie obawia się "ataku" na poczucie wartości, bycia zawstydzonym, stara się chronić przed tym lękiem oddzielając się od "niosącego zagrożenia" świata, koncentrując się na sobie, unikając innych,
• cechuje ją bardzo duża wrażliwość i lęk przed krytyką,
• element który łączy osobowość paranoiczną i unikającą - lęk przed upokorzeniem i wstydem - z łatwością może przeobrazić się w lęk przed spiskiem , popychając taką osobę w miarę dalszej dezorganizacji myślenia w stronę paranoidalnej dekompensacji.

powrót do listy typów i zaburzeń osobowości